Thiệt chẩn : Sự chuyển biến từ khí hư sang Dương hư

🔺Nói sơ qua 1 chút về mô học của Lưỡi:

– Niêm mạc mặt dưới lưỡi vì có lớp hạ niêm mạc nên di động trên các khối cơ lưỡi. Kiến trúc lớp biểu mà nhiều tế bào dạt, không sừng hoá. Niêm mạc mặt trên và mặt bên lưới dính vào khối cơ lưỡi. Niêm mạc tạo thành các như lối lên trên bề mặt lưới (papillae) mỗi nhà gồm một khối nhỏ mô liên kết đệm ở bên trong và được bao bọc bởi một lớp biểu mô lát tầng có sừng hoá một phần.

Có bốn loại nhủ theo hình thể: Nhủ dạng chỉ (hay dạng chóp nón) (papillae filiformes, papillae conicae); nhú dang nấm (papillae fungiforines), nhú dạng dài (papillae vallatae), như dạng lá (papillae foliatae).

Ở mặt trên lưỡi: Có nhà dạng chỉ (hay chóp nón) và nhú dạng dài. Như dạng chỉ (hay chóp nón) về kích thước là loại nhỏ nhất (dài 0,3mm) phân bố đều. Lớp biểu mô lát tầng có sừng hoá một phần rụng bong và theo vào nước bọt.

– Nếu cơ thể bị bệnh, quá trình bong rụng của lớp biểu mô lát tầng có sừng hoá một phần của các nhú dạng chỉ (hay chóp nón) này ngừng lại hoặc chậm đi và tạo thành các đám mảng tế bào trên đỉnh các nhú mà khi khám ta gọi là rêu lưỡi trắng.

🔺 Các bạn để ý tình trạng chuyển biến của lưỡi từ giai đoạn Khí hư -> Dương hư:

– Ban đầu có thể nhìn thấy khoảng cách giữa các nhú dạng sợi khi nhìn vào lớp rêu lưỡi. Khi tình trạng ngày càng trầm trọng. Khoảng cách giữa các nhú dạng sợi không nhìn thấy được.

🔴 Theo Y học cổ truyền nói rằng: “Chứng khí hư với chứng dương hư: chứng khí hư vốn thuộc phạm vi của chứng dương hư, chứng khí phát triển thêm một bước là chứng dương hư”.

✒️ Khí hư là do khí không làm lưu thông nước, thủy mất sự vận hóa, Dương hư là do không hun bốc được thủy dịch.

Hai chứng này đều làm cho công năng khí hóa trở ngại, thủy thấp ứ đọng ở trong cơ thể ngấm ngầm thấm ra lưỡi đến nỗi thể lưỡi to bệu hơn so với lưỡi bình thường, phía trên lưỡi có hiện tượng ướt nhuận rõ rệt, thể lưỡi bị răng nén ép nên ven lưỡi xuất hiện vết răng.

Khí hư dương suy, sự sinh hóa doanh huyết bất túc, huyết hành vô lực không thể tưới tắm lên thể lưỡi dẫn đến chất lưỡi trắng nhợt non nớt.

Hai chứng đều thuộc hư chứng nhưng một là khí hư, một là dương hư. Ven lưỡi có vết răng thuộc khí hư phần nhiều do ốm lâu khí hư, tư lự quá độ lao thương Tâm Tỳ xuất hiện hàng loạt những biểu hiện lâm sàng về khí hư như đoản hơi, tự ra mồ hôi, sắc mặt không tươi hơi mệt nhọc hoặc sau khi hoạt động thì bệnh tăng.

✒️ Nếu là Tỳ khí hư yếu thì kém ăn, bụng trướng, đại tiện nhão, tứ chi vô lực, đoản hơi biếng nói, mạch Tế Nhược. Ven lưỡi có vết răng do dương hư phần nhiều do tiên thiên bất túc hoặc ốm lâu lao thương và người cao tuổi thể lực yếu, dương khí hao tổn xuất hiện hàng loạt những biểu hiện lâm sàng thuộc dương hư ngoại hàn tức là Mệnh môn hỏa bất túc có chứng sắc mặt xanh đen hoặc trắng nhợt toàn thân ố hàn, lưng mỏi gối lạnh, bụng lạnh đau, bụng đầy ưa ấm, tinh thần mỏi mệt yếu sức, uể oải thích nằm, đại tiện lỏng loãng, mạch Trầm Trì hoặc Trầm Vi.

✒️ Chứng Khí hư và chứng Dương hư tuy có phân biệt nhưng lại có chỗ liên hệ như Trương Cảnh nhạc viết: “Khí vốn thuộc dương”, ”Khí bất túc sẽ là hàn”. Khí hư tiến thêm một bước có thể trở thành dương hư.

Chứng Ven lưỡi có vết răng thuộc khí hư điều trị nên đại bổ trung khí, chọn dùng phương Bổ trung ích khí thang. Chứng Ven lưỡi có vết răng thuộc dương hư điều trị nên tân ôn bổ dương, chọn dùng phương Tứ nghịch gia Nhân sâm thang.

✒️ Tóm lại chứng Ven lưỡi có vết răng, thể lưỡi phần nhiều lớn mập, chất lưỡi phần nhiều non nớt, vô luận là sắc rêu lưỡi như thế nào, tật bệnh đều thuộc hư chứng.

✒️ Trung y bệnh lý nghiên cứu – Thiệt tượng hình thành cơ lý thám thảo có viết: “Vết răng là biểu hiện dương hư, khí hư trên lâm sàng phần nhiều kiêm cả chứng lưỡi non bệu và lưỡi trắng nhợt.

Lược dịch và tổng hợp : Ths.Bs Nguyễn Xuân Hưng

Bài viết khác ―

Bài viết khác ―

error: Content is protected !!